Het vetzuur van één euro dat op 24 punten even goed scoort als rapamycine

Het vetzuur van één euro dat even goed scoort als een medicijn van duizenden euro’s

In een wereld vol dure supplementen en experimentele middelen valt één stof op door haar eenvoud. Pentadecanoylzuur (C15:0), een vetzuur dat van nature voorkomt in volle zuivel, werd in 2023 vergeleken met rapamycine: een medicijn dat jaarlijks duizenden euro’s kost en wordt onderzocht voor verouderingsremming. C15:0 evenaarde rapamycine op 24 celactiviteiten. De kosten? Ongeveer één euro per dag.

Wat C15:0 doet in je cellen

Nature Scientific Reports concludeerde dat C15:0 aan alle criteria voor een essentieel vetzuur voldoet. Het activeert AMPK (een enzym dat celreparatie aanstuurt) en remt mTOR (een eiwit dat celgroei reguleert). Met andere woorden: het zet je cellen in een modus van onderhoud in plaats van ongecontroleerde groei.

Dat klinkt abstract, maar het mechanisme is vergelijkbaar met wat vasten doet voor je lichaam: opruimen en herstellen, zonder dat je iets hoeft te laten.

De cijfers die opvallen

Vergeleken met EPA (het bekende omega-3 vetzuur) scoort C15:0 op 36 celactiviteiten tegen 12 voor EPA. Opvallend: EPA bleek giftig voor vier celtypen, terwijl C15:0 in geen enkel geval schade veroorzaakte.

De klinische data zijn even opmerkelijk. Een analyse van 18 cohortstudies liet zien dat hogere C15:0-niveaus in het bloed samenhangen met 12 tot 25 procent minder hart- en vaatziekten.

Waarom je minder C15:0 hebt dan je grootouders

Decennialang adviseerden voedingsrichtlijnen om vol vet te mijden. Het gevolg: de inname van C15:0 daalde. De cellulaire stabiliteitshypothese stelt dat deze daling parallel loopt met de toename van welvaartsziekten. Het optimale gehalte in het bloed ligt tussen 0,4 en 0,64 procent.

Voor Nederlanders is dit extra relevant. Nederland is een zuivelland bij uitstek, maar de verschuiving naar magere producten heeft ook hier de C15:0-inname verlaagd. Het vetzuur zit namelijk vooral in volle melk, boter en kaas.

Nog niet officieel erkend als essentieel

Ondanks de groeiende hoeveelheid bewijs staat C15:0 nog niet op de lijst van essentiële vetzuren. De praktische implicatie is eenvoudig: volle zuivelproducten of een C15:0-supplement (verkrijgbaar voor rond één euro per dag) kunnen je bloedwaarden binnen het beschermende bereik brengen.

De wetenschap is helder. De vraag is of de voedingsrichtlijnen zullen volgen.