Beleggers missen 848 basispunten per jaar: niet door de markt, door angst

De gemiddelde particuliere belegger liet in 2024 een rendement van 848 basispunten liggen. Dat is geen drukfout. Terwijl de S&P 500 een rendement van 25,02% behaalde, ving de doorsnee belegger slechts 16,54%, blijkt uit het laatste DALBAR-onderzoek naar beleggersgedrag. De oorzaak was geen beurscrash, geen zwarte zwaan en geen geopolitieke crisis. Het was angst.

En die angst zet door in 2026, ook in Nederland.

De cijfers die niet kloppen

Het consumentenvertrouwen in Nederland staat op -24, ruim onder het twintigjarig gemiddelde van -11. De component economisch klimaat zakt naar -42. In Amerika meet de University of Michigan Consumer Sentiment Index een score van 57,3: het derde percentiel uit de gehele meetgeschiedenis. Driekwart van de ondervraagde beleggers verwacht een recessie binnen twaalf maanden.

Tegelijkertijd vertelt de economie een ander verhaal. Het Amerikaanse bbp groeide 4,4% in het laatste kwartaal van 2025, de winstverwachtingen voor de S&P 500 stijgen met 15% in 2026 (het derde opeenvolgende jaar met dubbelcijferige groei) en AI-bedrijven investeren meer dan $500 miljard in infrastructuur dit jaar alleen al. De AEX sloot 2025 af met een rendement van ruim 8%, en analisten zien ruimte richting 1.100 tot 1.200 punten in 2026.

De kloof tussen wat mensen voelen en wat de cijfers laten zien is nooit groter geweest. CNBC noemt het een "boomcession": een economie die objectief groeit terwijl consumenten zich gedragen alsof alles instort.

Waarom je brein je slechtste financieel adviseur is

Die kloof is niet toevallig. Ze is neurologisch. Een systematische review in PubMed Central identificeerde verliesaversie als een van de drie dominante biases bij beleggingsbeslissingen. De bevinding: het verlies van 1.000 euro voelt ruwweg twee keer zo zwaar als de winst van 1.000 euro. Je brein is geprogrammeerd om bedreigingen zwaarder te wegen dan kansen.

Die programmering levert een voorspelbaar patroon op. Wanneer het sentiment daalt, halen beleggers geld uit aandelen. In 2024 vonden er ieder kwartaal netto-uitstromingen uit aandelenfondsen plaats, met de grootste uitstroom vlak voor een forse rally. DALBAR's "Guess Right Ratio" (hoe vaak beleggers hun timing goed inschatten) zakte naar 25%, een historisch dieptepunt. Beleggers hadden het bij één op de vier beslissingen bij het rechte eind.

Om dat in perspectief te plaatsen: met een muntje opgooien had je betere kansen.

De AFM waarschuwt al langer dat Nederlandse particuliere beleggers die vaker hun portefeuille checken, gevoeliger worden voor verliesaversie en daardoor vaker op het verkeerde moment verkopen.

Het draaiboek van de sentimentskloof

Wat het huidige moment extra gevaarlijk maakt: de data van de University of Michigan laat een verborgen tweedeling zien. De sentimentsverbetering begin 2026 werd vrijwel volledig gedragen door consumenten die aandelen bezitten. Huishoudens zonder beleggingen zagen geen enkele verbetering. Dat creëert een tweesporeneconomie waarin de mensen die het meest geneigd zijn om in paniek te verkopen, precies degenen zijn wier portefeuille daadwerkelijk groeit.

In Nederland speelt iets vergelijkbaars. Het CBS meet een consumentenvertrouwen van -24, terwijl de AEX rustig doorstijgt en Nederlandse pensioenfondsen profiteren van de mondiale aandelenmarkt. De kloof tussen gevoel en werkelijkheid is ook hier tastbaar.

Handelsconflicten versterken het rumoer. In de VS heeft een importtarief van 25% op goederen uit Canada, Mexico en China de prijzen in de supermarkt opgedreven. In Europa vertaalt die onzekerheid zich in angst voor een handelsoorlog die de export raakt. De pijn aan de kassa is reëel. Maar de macro-economische motor (bedrijfswinsten, AI-investeringen, arbeidsmarkten) draait op een tempo dat het recessieverhaal tegenspreekt.

Wat die 848 basispunten je werkelijk kosten

Die jaarlijkse underperformance klinkt abstract tot je de rekensom maakt. Een belegger die in 2024 het werkelijke S&P 500-rendement had behaald op een portefeuille van 100.000 euro eindigde het jaar met 125.020 euro. De gemiddelde belegger, gestuurd door angstbeslissingen, eindigde met 116.540 euro. Dat is 8.480 euro verschil in één enkel jaar, niet door een berenmarkt, maar door gedragsfouten.

Over een decennium worden die verschillen zes cijfers. Over een werkend leven kan het het verschil betekenen tussen comfortabel met pensioen gaan en vijf tot zeven jaar langer doorwerken.

Drie vragen voordat je je portefeuille aanraakt

Voordat je een beslissing neemt op basis van recessiekoppen, stel jezelf drie vragen. Ten eerste: is mijn inkomen of werksituatie daadwerkelijk veranderd, of reageer ik op een krantenknop? Ten tweede: verkoop ik omdat de data me dat vertelt, of omdat het gevoel me dat vertelt? Ten derde: zou ik dezelfde beslissing nemen als ik zes maanden niet naar mijn portefeuille kon kijken?

De beleggers die in 2024 het volledige S&P 500-rendement binnenhaalden hadden geen betere informatie. Ze hadden geen betere analyse. Ze handelden simpelweg niet vanuit angst.

De sentimentskloof sluit zich altijd. De vraag is of je aan de kant van de data staat of aan de kant van het gevoel wanneer dat gebeurt.